Stadia kształtowania się mowy dziecka

Onomatopeje: Pierwszy Krok w Komunikacji

Okres Wokalizacji (terminologia amerykańska) Okres Melodii (terminologia polska) czyli eksploracja dźwięków u niemowląt.

Okres wokalizacji jest jednym z fascynujących etapów w rozwoju mowy niemowląt, który zazwyczaj rozpoczyna się między 6. a 8. miesiącem życia dziecka. To czas, w którym maluchy zaczynają intensywnie eksperymentować z dźwiękami i wydawać różnorodne dźwięki, stanowiące istotny krok w procesie kształtowania przyszłej komunikacji werbalnej.

Eksperymenty Z Dźwiękami

Początek komunikacji werbalnej u małych dzieci często wiąże się z fascynującym światem dźwiękonaśladowczych wyrazów, znanych jako onomatopeje. W tym okresie dzieci tworzą również proste słowa jedno lub dwusylabowe np. Mama, Tata. Maluchy próbują naśladować dźwięki otoczenia, które słyszą, takie jak odgłosy zwierząt, dźwięki przedmiotów czy dźwięki wydawane przez dorosłych. Te dźwięki niekoniecznie odpowiadają jeszcze konkretnej mowie dorosłych, ale stanowią dla dzieci formę eksploracji i zabawy dźwiękiem.

Te dźwiękonaśladowcze słowa są wszechobecne w każdym języku na świecie i odgrywają kluczową rolę w procesie rozwoju mowy.

Dźwiękonaśladowcze Eksperymenty

Podczas okresu wokalizacji, niemowlęta często wydają dźwięki dźwiękonaśladowcze, co oznacza, że próbują naśladować dźwięki, które słyszą w swoim otoczeniu. Są to typowe brzęczące „ba-ba”, „da-da”, „ga-ga” czy „ma-ma”. Dźwięki te są często prostymi powtórzeniami dźwięków, jakie słyszą, i stanowią swoisty rodzaj eksperymentu fonetycznego.

Zrozumienie Emocji i Potrzeb

Warto zauważyć, że w okresie wokalizacji, niemowlęta często używają dźwięków do wyrażania swoich emocji i potrzeb. Gdy są szczęśliwe, mogą wydawać radosne dźwięki, a gdy są niezadowolone lub głodne, mogą dawać to do zrozumienia poprzez inne dźwięki. To ich sposób na komunikację z otoczeniem, choć jeszcze nie są w stanie używać pełnych słów.

Budowanie Fundamentu Mowy

Okres wokalizacji stanowi fundament dla przyszłego rozwoju mowy dziecka. To w tym czasie maluchy zdobywają pewność siebie w eksperymentowaniu z dźwiękami, uczą się kontrolować narządy artykulacyjne, takie jak wargi i język, oraz rozwijają swoje słuchowe umiejętności percepcji dźwięku.

Język polski, nasz język ojczysty jest niezwykle bogaty w różnorodne onomatopeje, a liczne publikacje logopedyczne podkreślają ich znaczenie. Onomatopeje wykorzystywane są zarówno w badaniach mowy (jak sugerują Billewicz i Zioło), terapii najmłodszych dzieci (jak opisują Cieszyńska, Demel, Achajska, Spałek, Piechowicz-Kułakowska) oraz w przypadku starszych dzieci, które potrzebują wsparcia w rozwoju mowy (tu warto wspomnieć o pracach Minczakiewicz, Michalak-Widera i Węsierskiej). To fascynujące dźwięki, które pełnią ważną rolę w budowaniu komunikacji werbalnej naszych pociech.

Wspieranie Rozwoju Mowy

Wspieranie rozwoju mowy podczas okresu wokalizacji jest kluczowe. Rodzice mogą rozmawiać z dzieckiem, reagować na jego dźwięki i zachęcać je do eksploracji dźwiękowej. To także doskonały czas, aby wzbogacić otoczenie słowami dźwiękonaśladowczymi, co dodatkowo rozwija słownik i kreatywność dziecka.

Pamiętajmy, że każde dziecko rozwija się w swoim tempie, więc nie ma powodu do niepokoju, jeśli maluch nie mówi jeszcze wiele podczas okresu wokalizacji. Jednak aktywne wspieranie rozwoju mowy jest zawsze korzystne i może przyczynić się do budowy silnych podstaw komunikacji werbalnej u dziecka.

Ważne jest, by rodzice i osoby bliskie dziecku utrzymywały częsty kontakt werbalny z maluchem już od najmłodszych dni. Dziecko w wieku półtora miesiąca kontroluje przebieg konwersacji z dorosłym, reagując na dźwięki, gesty i język ciała. To dlatego tak istotne jest częste nawiązywanie kontaktu z dzieckiem przez rodziców i osoby z jego najbliższego otoczenia.

Kolejnym etapem w rozwoju mowy jest głużenie, które pojawia się między drugim a trzecim miesiącem życia. Dziecko wtedy artykułuje dźwięki podobne do samogłosek i spółgłosek, co jest kontynuacją ważnych ćwiczeń rozwijających narządy mowy. W drugim półroczu życia dziecka pojawia się kolejna forma wokalizacji, czyli gaworzenie. Jest to już odruch warunkowy, dziecko zaczyna celowo naśladować dźwięki mowy, co jest ważnym etapem w jego rozwoju językowym.

Dopiero pod koniec okresu melodii, dzieci zaczynają wypowiadać pierwsze słowa. Te słowa zazwyczaj są zbitkami dwusylabowymi, takimi jak „mama,” „tata” czy „baba.” Dzieje się tak z powodu trudności z artykulacją i jeszcze niedostatecznej znajomości języka. Dlatego małe dzieci często zastępują dłuższe wypowiedzenia pojedynczymi wyrazami, które są dla nich bardziej dostępne.

Okres Wyrazu: Drugi Rok Życia

Okres wyrazu, który trwa od drugiego roku życia, to czas, kiedy dzieci zaczynają rozumieć i używać prostych słów. Słownictwo w tym okresie jest jeszcze dość ograniczone, ale maluchy zyskują zdolność nadawania słowom znaczenia i rozumienia, co oznaczają. Wyrazy wypowiadane przez dzieci często są związane z ich codziennym życiem i otoczeniem.

Warto zauważyć, że w tym okresie dzieci zaczynają również uczyć się artykulować dźwięki. Maluchy zaczynają od samogłoski, takie jak [u] i [i], a następnie stopniowo opanowują bardziej skomplikowane spółgłoski. Niektóre głoski mogą być trudniejsze do wymówienia, dlatego często dziecko upraszcza grupy spółgłoskowe lub wybiera najłatwiejsze dźwięki.

Warto podkreślić, że w wyrazach wielosylabowych dzieci często wygłaszają jedynie pierwszą i ostatnią sylabę. Na początku tego okresu słownik malucha zawiera około 50 wyrazów, a pod jego koniec może sięgnąć już około 400 słów.

Okres Zdania: Drugi a Trzeci Rok Życia

Kolejny etap, okres zdania, obejmuje okres między drugim a trzecim rokiem życia dziecka. To wtedy maluchy zaczynają układać wyrazy w bardziej skomplikowane sekwencje, tworząc proste zdania. W tym czasie dzieci rozwijają swoją zdolność do logicznego myślenia i rozumienia związków przyczynowo-skutkowych.

Okres Swoistej Mowy Dziecięcej: Trzeci a Siódmy Rok Życia

Ostatni okres, zwany okresem swoistej mowy dziecięcej, rozpoczyna się od trzeciego roku życia i trwa do około szóstego-siódmego roku życia dziecka. W tym czasie maluchy rozwijają swoją własną, bardziej złożoną mowę, zdolność do wyrażania bardziej skomplikowanych myśli i uczuć. To okres, w którym dzieci stają się coraz bardziej niezależne i komunikatywne.

Warto zaznaczyć, że każde dziecko rozwija się w swoim własnym tempie, i nie ma dwóch identycznych przypadków. Dlatego też ważne jest, aby rodzice i opiekunowie byli cierpliwi i wspierali maluchy w procesie rozwoju mowy.

Podsumowanie

Proces rozwoju mowy u dzieci to niezwykle ciekawy temat, który ciągle jest badany i zgłębiany przez naukowców i specjalistów. Zrozumienie etapów tego procesu może pomóc rodzicom i opiekunom w identyfikacji ewentualnych opóźnień oraz w aktywnym wspieraniu rozwoju językowego swoich dzieci.

Pamiętajmy, że regularna rozmowa z dzieckiem, czytanie książek, śpiewanie piosenek i zachęcanie do komunikacji to kluczowe elementy wpływające na rozwój mowy. Warto także wzbogacić otoczenie słowami dźwiękonaśladowczymi, które nie tylko rozwijają słownik dziecka, ale także dodają radości i kreatywności do codziennego komunikowania się.

Jeśli masz jakiekolwiek obawy dotyczące rozwoju mowy swojego dziecka, zawsze możesz skonsultować się z logopedą lub specjalistą ds. rozwoju dzieci. Każde dziecko jest wyjątkowe, i z odpowiednim wsparciem możesz pomóc mu osiągnąć pełny potencjał w zakresie mowy i komunikacji.

Bibliografia:

Hamaguchi, P.M. (2001). Early Speech and Language Development. Thomson Delmar Learning.
Ludden, D. (2020). The Psychology of Language: From Data to Theory. Taylor & Francis.
Watson, J.B. (1928). Psychological Care of Infant and Child. W.W. Norton & Company.
Hoff, E. (2006). How Social Contexts Support and Shape Language Development. Developmental Review, 26(1), 55-88.
Billewicz W.Z., Zioło A. (Red.), (2002), Polska adaptacja Testu Wspomagania Rozwoju Dziecka: Dzieci w wieku 2-9 lat, Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Kaczmarek L., (1988), Nasze dziecko uczy się mowy, Lublin.
Minczakiewicz, E. M. (2001). Diagnoza i terapia zaburzeń mowy u dzieci. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Cieszyńska J., (2004), Wyrażenia dźwiękonaśladowcze, Kraków.
Demel G., (1994), Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, Warszawa.
Emiluta-Rozya D., (1994), Wspomaganie rozwoju mowy dzieci w wieku przedszkolnym, Warszawa.